The Secret of Childhood

Sinds een paar dagen is een nieuwe uitgave beschikbaar als deel 22 in The Montessori Series van de Montessori-Pierson Publishing Company. Het is The Secret of Childhood. In het Nederlands verscheen dit boek als Het Geheim van het Kinderleven. Maar dat is lang geleden; ik was nog niet geboren.

Het boek heeft drie delen. De ontwikkeling van het jonge kind, de manier waarop de Montessori-opvoeding op die ontwikkeling inspeelt en de relatie tussen dit kind en de samenleving. Ik heb het boek voor de uitgever mogen bewerken; dat was een bijzonder plezierig werkje. Na ruim tachtig jaar is het niet iedereen direct duidelijk waar de tekst over gaat en wie de personen zijn die Maria Montessori noemt. Daarom werden ruim 70 voetnoten gemaakt die dit verhelderen.

Maar het mooiste was voor mij de toelichting bij het hoofdstuk Mind in the Making. Maria Montessori schrijft over de manier waarop peuters waarnemen en de details die belangrijk voor hen zijn. Op bladzij 54 staat:

“I went on with my explanation, and stopped at a picture taken from Raphael’s Transfiguration, saying, “Look, how Jesus
is raised up above the earth, and how people are frightened. Look at the child with its eyes all twisted, and that woman who is stretching out her arms.” I realised that my explanation was not really suitable for a child, and I had not made a good choice of pictures. But now what interested me was to evoke another enigmatic response, and almost to compare what an adult sees in so complex a picture with what would be seen by such a very small child. But this time he only made a kind of grunt, as if to say, “Get on,” and his little face showed no sign of interest. While I was preparing to turn over the page, he touched a little medallion that he wore round his neck, and which was shaped like a rabbit. Then he said, “Bunny.” “He is distracted by his locket,” I thought. But then he showed vigorously that he wanted me to turn back the page. And there, sure enough, in the picture of the Transfiguration, was a tiny rabbit, on one side. Who has ever noticed it?”

Het gaat om het laatste schilderij dat Raphael (1483 – 1570) maakte. Nu zegt zo’n tekst niet zo erg veel zonder een plaatje van de Transfiguratie van Raphael erbij. Maar daar hadden de bezorgers van vorige drukken andere ideeën over. Internet bracht uitkomst en al snel vond ik een mooie afbeelding van het schilderij. De verheffing van Jezus, de bange mensen, het jongetje met de ogen. Allemaal duidelijk. Het schilderij hangt in een museum in het Vaticaan. Maar ik kwam in de problemen bij de tiny rabbit. Ik vond hem nergens. En dus stuurde ik de transfiguratie naar een aantal familieleden, vrienden en kennissen met de vraag of zij het konijntje ergens konden ontdekken. Dat lukte uitstekend; het was alleen wel jammer dat iedereen die ik het vroeg een konijntje op een andere plaats ontdekt had. Dat schoot dus niet echt op.

Toen ik hiermee bezig was had ik in de straat waar ik woon een toevallige ontmoeting met een oud-leerling –   Eugene Dassen –  van onze Montessorischool in Maastricht. Ik vroeg hem wat hij tegenwoordig deed voor de kost en hij vertelde me dat hij priester geworden was; pastoor in Kerkrade. Maar op het moment dat we spraken woonde hij voor verdere studie tijdelijk in Rome. In Rome, het was alsof er vanuit de hemel naar me geknipoogd werd. Ik stuurde hem de tekst van hierboven en de afbeelding van de Transfiguratie met het verzoek om te proberen het geheim van het konijntje te ontsluieren. Hij schreef me:

“Allereerst een hartelijke groet uit Rome.

Ik heb voor u navraag gedaan zoals beloofd. De kunsthistorici die ik gesproken heb zijn bekend met de passage uit het boek van Maria Montessori waar er sprake is van een haas of konijn. Echter ze hebben zelf nooit een haas of konijn kunnen ontdekken en ze kennen ook geen literatuur die aangeeft waar iemand een haas of konijn gevonden heeft.

Ze wezen mij er op dat het voor de werken van Raphael kenmerkend is dat er bij religieuze schilderingen niets profaans is toegevoegd dat niet strikt tot de geestelijke boodschap zou behoren.

Vraag is ook welke reproductie Maria Montessori heeft laten zien en van welke kwaliteit die was. Wellicht het schilderij voor een grondige restauratie waardoor er oneffenheden of vlekken te zien waren waarin een kindergeest in verbeelding een konijn zag?

Kortom, we blijven met vele vragen achter.”

Maar één ding is duidelijk: Op het schilderij dat we bekeken staat helemaal geen konijntje en Raphael zou het ook nooit geschilderd hebben. Want dat was tegen zijn principes als het om schilderijen met een religieuze voorstelling gaat. Heeft het jongetje dus iets gezien dat er in werkelijkheid niet was? Zou kunnen, maar dan heeft hij met zijn enthousiaste kindergeest de volwassen geest van Maria Montessori meegesleurd in zijn verbeelding. Zij ziet het konijntje ook. Zou kunnen!

Ik heb een ander idee. In de tijd van Raphael werden schilderijen vaak gekopieerd door andere schilders Het zou dus kunnen dat Montessori met het jongetje niet naar een afbeelding van het origineel gekeken heeft maar naar een nageschilderd exemplaar waar een konijntje aan was toegevoegd. Maar ja, wie doet nou zoiets?

Eerst nog een ander fragment uit hetzelfde hoofdstuk in The Secret of Childhood:

I chose the picture of Jesus calling the children to Him, and began to explain:

“There is a child right in Jesus’ arms, another leaning his head against Him, and they are all looking at Him, and He loves them….” The child’s face did not show the smallest interest, and, pretending not to notice, I turned over the page and began to look through the book for another picture. All at once the child said: “Sleeps.” The words produced in me a disconcerting realisation of the mystery of the child mind. “Who sleeps?” “Jesus,” answered the child vigorously, “Jesus sleeps,” and he motioned to me to turn back the pages. The figure of Christ was placed high, so that He was looking down on the children, with eyelids lowered, as over sleeping eyes. The child’s attention had been drawn to a detail that no adult had remarked.

Het schilderij dat Montessori laat zien is een houtsnede gemaakt door Gustave Doré (1832 – 1883) Doré was een Franse kunstenaar die voornamelijk houtsneden maakte. Een bekend boek van hem bestaat uit illustraties van Bijbelverhalen. Daaruit laat Maria Montessori een plaatje zien. Ik kijk in het boek met die illustraties. Het heet De Bijbel in Beeld . Ik vind Laat de Kinderen tot Mij komen. Marcus 10 – 14. Dat is de in de ogen van het kind ‘slapende Jezus’. Maar ik vind ook de Transfiguratie van Raphael in hetzelfde boek,  nu als houtsnede en zonder kind dat met de ogen draait en de vrouw die haar armen uitstrekt.

Er zijn dus schilders geweest die de Transfiguratie van Raphael hebben nageschilderd en soms ook hebben aangepast. Doré laat wat weg. Maar misschien zet een andere schilder en wel wat bij. Een konijntje bij voorbeeld. Zou kunnen allemaal. Maar zo’n aanpassing vind ik nergens.

En dus is het einde van mijn interessante reis een voetnoot op bladzij 54:

The ‘Bunny’ which Maria Montessori mentions is not to be found in the painting by Raphael (reprocuced here) which hangs in the Pinacoteca Apostolica in the Vatican.

 

 

 

 

En toen vond mijn vriend Bart van der Heide ineens toch een konijntje op de Transfiguratie van Raphael. De eerlijkheid gebiedt te vermelden dat hij goed is in photoshoppen.

 

13 Reacties

  1. Han Ockhuijsen

    Mooie naspeuring Fred. Reken maar dat er ergens een konijntje gezeten heeft op een reproduktie. We gaan dat jongetje niet afvallen! Groeten, Han

    Reageren
  2. Fred Kelpin

    Helemaal mee eens, Han!

    Reageren
  3. Fleur Kelpin

    Ik blijf erbij: Het jongetje had groot gelijk en het konijntje (ik denk eigenlijk stiekem een omwille van de symboliek dat het een haas betreft) is door Rafael in het schilderij gezet!

    Reageren
    1. Fred Kelpin (Auteur bericht)

      OK, maar waar dan?

      Reageren
      1. Fleur Kelpin

        Vlak rechts naast die die Bart gephotoshopt heeft! De plooien van het gewaad van de knielende persoon zijn zo gevouwen dat ze de vorm van een liggende haas hebben, zijn oortjes liggen in zijn nek.

        Reageren
        1. Fred Kelpin (Auteur bericht)

          Ik doe er een plaatje bij dat je eerder al stuurde.

          Reageren
          1. ans van der poel

            Is de zwart wit kopie de kopie waar het verhaal van Montessori over gaat?

          2. Fred Kelpin

            Ik begrijp je vraag niet helemaal. Kun je het wat nader toelichten?

  4. Sid Mohandas

    I really enjoyed reading this. You have a very engaging way of writing. This was my own conclusion about the rabbit. I couldn’t find it, no matter how much I tried. Thanks for this lovely article!

    Reageren
  5. Fred Kelpin (Auteur bericht)

    Thank you, Sid. So you read Dutch?
    I hope that someday, somebody will write me telling me that she or he has seen a version with a bunny!

    Reageren
    1. Sid Mohandas

      Google comes very handy with reading in Dutch!:) I hope so too about the rabbit.

      I find this kind of research quite valuable. Recently, I came to realise that Hugo De Vries never really studied Porthesia larva, and that it was Jacques Loeb who actually studied sensitive periods in Porthesia moths (which is now commonly called Euproctis chrysorrhoea). Who would have thought Dr. M would get the names muddled!

      Thanks once again!

      Reageren
  6. Fred Kelpin

    Dear Sid,
    Maria Montessori met with Hugo de Vries when she visited The Netherlands for the first time in 1914. De Vries was a famous botanist who studied evolution in plants; evening primroses more specifically. He used the term ‘sensitive periods’ in this connection. De Vries was acquainted with Jacques Loeb and he knew about his research on sensitive periods with Porthesia Larvae. He may have mentioned this research when talking about evolution with Maria Montessori. And Montessori may have remembered the research as something that De Vries had carried out. I admit that this is not strongly documented. However, it may explain the muddling of namen, perhaps. 😉

    Reageren
  7. Fred Kelpin

    Sid writes me:
    Thank you for your comment. It seems plausible that de Vries had communicated Loeb’s work on the Porthesia larvae, and quite possibly how this got muddled. In some ways it is quite refreshing to know that she was perfectly human – especially for people like me who kind of place her on a high pedestal.

    Reageren

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *